Theatrale Dans uit Egypte De ontmoeting tussen schoonheid en kracht van de tradities en hedendaagse creativiteit en expressie

Vorm en esthetiek Tarab

Béatrice Grognard geeft de multipele facetten van de theatrale Egyptische dans een nieuwe authenticiteit, die de weerspiegeling is van de rijke muzikale verscheidenheid van dat eeuwenoude land.

SHA’ABI

De sha’abi-tradities (term die verwijst naar het “volkse” – “sha’ab”: het volk) putten hun oorsprong in de dorpen en de kleine steden van Egypte. Ze spelen een essentiële rol in het leven van de fellahs of boeren, de mensen die op het platteland leven of van volkse afkomst zijn. De sha’abi weerklinkt op elk feest, elke plechtigheid.

Met haar activiteit als archeologe in gedachten bestudeert Béatrice reeds jarenlang het sha’abi-universum om de essentie ervan te vrijwaren en het op een moderne manier te onderzoeken. Zo wil zij voorkomen dat de sha’abi vergeten wordt of, erger nog, ontaardt tot weinig geïnspireerde nepfolkorevertoningen.

De “Tarabstijl” werpt een nieuw licht op het sha’abi-universum en komt zo tegemoet aan de veeleisendheid van deze muziek die, door haar duidelijk volkse karakter, soberheid en openheid vereist maar ook kracht, subtiliteit en elegantie. De sha’abimuziek vindt immers haar oorsprong in lang vervlogen tijden en heeft de eeuwen doorstaan. Dat geeft aan deze muziek een charismatisch enthousiasme.

{slider En savoir plus...|savoirplus|closed|icon}

Deze dansen en volkse muziek zijn doordrongen van een ware karakteristieke identiteit van een bevolkingsgroep of een streek en zijn slechts weinig veranderd doorheen de geschiedenis. De sha’abi omsluit verschillende muzikale tradities en dansvormen. Sommigen zijn uitgebeeld zowel door vrouwen als door mannen en bieden bijgevolg een technische dualiteit en passionele emotie die de moeite waard zijn te ontdekken.

Het repertorium sha’abi is misschien het meest complexe om uit te beelden gezien de muziek met zijn veelvuldige klanken zich niet onmiddellijk openbaart. Met moet het ontleden… Op het eerste gezicht lijkt sha’abi repetitief en langdradig. Het is zich laten vangen door het idee dat traditionele muziek weinig verscheiden en subtiel is. De schakeringen, de dieptegang vragen een nauwgezet gehoor om met geduld deze muziek te beluisteren. De danseres moet zich toeleggen op het luisteren, het weergeven van deze intelligente muziek met de nodige moed om de sha’abi wereld in al zijn glorie te doen ontluiken.

De sha’abi dansen, de muziek met zijn veelzijdige aspecten geven Béatrice Grognard de vrij loop aan haar choreografische inventiviteit en haar gedurfde uitbeelding. De muzieken fellahi, nubi, saïdi, ghawazi bieden haar een wereld met fascinerende facetten dat ze met een onverzadigbare nieuwsgierigheid bewandelt en ter ontdekking aanbiedt naar mate ze nieuwe ontwerpen creëert.{/sliders}

Saïdi

De saïdimuziek uit Opper-Egypte (“Saïd” = het zuiden) wordt meesterlijk vertolkt door een van de beste en wereldberoemde Egyptische gezelschappen, “Les Musiciens du Nil”, onder leiding van Raïs Mohamed Murad, de meester van de rababa (tweesnarige viool).

Sinds 2001 werkt Béatrice in een mooie verstandhouding samen met deze muzikanten. Ze heeft een lichaams- en emotionele taal ontwikkeld die de veelzijdigheid en de finesses van deze muziek tot uiting laten komen.

Technisch gezien vereist het saïdirepertoire het gebruik van het lichaam op een wijde, open en monumentale manier, met een grote soepelheid, respect voor het “man-vrouw”-concept, waarbij energie en kracht samengaan.

Het ruime saïdirepertoire is er een van technische en emotionele variaties. Ritme, tempo, melodie, tekst maken plaats voor een rijke en krachtige aaneenschakeling van danspassen en overgangsstukken.

alt

alt

Ghawazy

Het begrip “ghawazy” staat voor de zigeunerdansen van Opper-Egypte die ondanks hun verre origine toch zijn blijven voortleven en vandaag nog door enkele vrouwen worden beoefend.

De ghawazydans is doorheen de eeuwen heen niet geëvolueerd en is zonder negatieve connotatie beperkt qua expressie. Toch is ze een fantastische oefening in stevigheid van de verticale as, ongelooflijke kracht en soepelheid van het bekken alsook in inplanting van de voeten op de grond.

Béatrice heeft dit repertorium uitgebreid en heeft een meer complexe ghawazydans ontwikkeld, met meer verscheidenheid. Zonder… mengeling van fysieke overgave, heldere bewegingen, krachtige overgangsaspecten, in een “borrelende kalmte”.

De ghawazydans van Tarab: een explosieve mengeling van uitgesproken vrouwelijkheid in de beweging, guitige en plagende uitwisseling met de muzikanten en het publiek, forse heup- en schouderbewegingen, uiterste lichaamsstrekkingen, sprongen en voetgestamp die de onverstoorbare sereniteit van de Nijl doen trillen.

alt

alt

alt

alt

{slider En savoir plus...|savoirplus|closed|icon}

Béatrice benadert dit repertorium op volgende manier:
- via de verhalen in de liederen
- de fantasierijke ritmes en de melodieën
- Enkele voorbeelden van onderwerpen van de Egyptische liederen
- Heimwee naar gouden vervlogen tijden en geliefden. Zeer melancholisch maar die toegang verlenen aan een weemoedig Egypte vol hoop en verlangen.
- Het vragen naar vergiffenis voor al het kwade. Het treuren maakt geheel deel uit van de volkse gezongen poëzie.
- De kleur des levens: de mystieke liefde, de paniek voor de afwezige, de uitbundige vreugde, het verlangen, de ontgoochelde of de volbrachte passie, maar altijd verscheurend.
- De woordspeling, de subtiliteit van de taal, de poëzie van de zinsbouw.
- Vreugde en humor van de teksten, het natuurlijke en spontane van de woordenschat, de vlotte lyrische drang, scherp en hekelend.{/sliders}

Soefi

Dit repertoire werd tot een hoge graad van verfijning verheven door de beroemde zanger Sheikh Ahmed Al Tuni. Het raakte en veroverde Béatrice, die deze boeiende wereld omzette in beweging en emotie, een wereld die nooit tevoren werd vertolkt en nog minder door een vrouw.

De ontmoeting tussen beide artiesten…

Béatrice heeft zich als het ware de wereld van Tuni toegeëigend en heeft via beweging en expressie de gedachten en de gevoeligheid van het Soefisme verduidelijkt: de voorouderlijke beproeving, de brandende hartstocht, de vermoede onthulling, de heilzame verhevenheid en de bevrijdende vervoering.

Door het flamboyante theatrale spel, de emotie en de dans, nu ingetogen dan weer krachtig, niet ver verwijderd van de trance, heeft Béatrice met juistheid en pracht de Soefifilosofie weten uit te beelden. Zij neemt de ziel hierbij mee tot in de draaiende bewegingen van de heilige dans van de derwisjen.

Sheikh Ahmed Al Tuni overleed op Maart 17th, 2014. Maar de zingende en de ziel nog steeds intens.

alt

Luxor 2010 : uitwisseling tussen Al Tuni en Béatrice...

alt

alt

alt

alt

alt

{slider En savoir plus...|savoirplus|closed|icon}

Technisch gezien staat het Soufi repertorium toe een rijk geheel van gebaren te ontwikkelen, zeer expressief, met de nodige verscheiden beweging om zo de grote geestestoestanden van de mens uit te beelden.

Bovenop het aanbod aan bewegingen die het ganse lichaam in actie brengt, een constante draaibeweging waar de snelheid stilaan toeneemt in harmonie met de muziek en de zang vergezeld van het impulsief wringen van de wervelkolom, de uitdrukking van de armen en handen die het woord uitbeelden, eisen een perfecte verankering en spierkracht, een vermogen zich toe te leggen en regelmatig te ademen.

Sheikh Ahmed Al Tuni
Geboren in het dorp Hawatka dicht bij Assiout, Ahmad Al-Tûni is een van de laatste munshidîn (zanger van inshâd dînî, islamitische zang) van Hoog Egypte. De stem van de munshîd verheft zich en veroorzaak de sufie vervoering doorheen het dhîkr (herinnering, heimwee naar het verleden). De dhîkr neemt op Egyptische bodem de allure van oude gewoontes aan door de roes van hem en haar, inbegrepen in het hadra, een moment van spiritualiteit, open, creatief, een wijds waaier aan emotionele bewegingen. Al-Tûni zingt bijna zoals de zangers van de oudheid voordragen.
Hij mimeert met poëzie, het heen en weer gewiebel van zijn zenuwachtig lichaam, legt de klemtoon van het ritme van de duff, de riqq, en de taba van Egypte. Al-Tûni beeld de oude zangers, mutrib, uit, letterlijk de makers van Tarab, zij die de emotie van de woorden en de stem veroorzaakten. De woorden verhalen de geschiedenis van de profeten, hun wijsheid, hun prestaties; de stem van Al-Tûni vervormt, moduleert en bewerkt diezelfde woorden als een ware klank.

Al-Tûni, lyrisch en behaaglijk, beeldt ook de liefde uit, de vreugde, het verlangen, de zachte of de wrange passie. Verdriet van de scheiding, angst van het afwezige, gevoel van verlatenheid van het lichaam… Deze mengeling van de ultieme en menselijke liefde maakt de Al-Tûni zang als een waardevolle edelsteen..{/sliders}

Nubische dans

De Nubische beschaving maakte lange tijd… Nochtans is Nubië een aparte entiteit met typische culturele eigenschappen op… De Nubische taal is één van de taalgroepen uit de Oost-Soedanese talen, één van de vertakkingen van het Nilo-Saharisch geheel.

De Nubische dans laat Béatrice toe deze zeer specifieke muziek op een speciale manier te benaderen. Ze verheerlijkt de eenvoud en de zuiverheid van de bewegingen uit de Nubische traditie en vrijwaart de kracht en het vuur van de Egyptische bodem. Ze gaat op zoek naar de eigenheid van deze gedanste expressie afkomstig uit het Oosten en Afrika: zeer soepele verplaatsingen, beheersing en subtiliteit van de bewegingen, zachtheid van de schouders en de schoudergordel, duidelijke houdingen en attitudes eigen aan de Nubische schoonheid.

De Nubische dans staat voor frisheid en diepzinnige onbezonnenheid als weerspiegeling van de geest van dit zeer oude volk uit Zuid-Egypte.

alt

alt

Baladi

“Baladi” betekent “van mijn land”. Deze term staat voor een muziekstijl die diep verbonden is met het Egypte dat hulde brengt aan de flamboyante en sensuele energie van de vrouw. Baladi wordt trouwens uitsluitend door vrouwen gedanst.

De baladimuziek dateert van het begin van de 20ste eeuw en is ontstaan uit de samensmelting van de volkse Egyptische instrumenten en klanken met die uit het westen zoals de accordeon, de zeer Belgische saxofoon, de klarinet en de contrabas. Die instrumenten geven een “blues” en “jazzy” toets aan de baladi, die de Egyptische volksziel weerspiegelt.

De baladi is de passionele zoektocht tussen techniek en emotie maar is eerst en vooral een verheerlijking van de improvisatie en een conversatie van het hart.

alt

alt

alt

{slider En savoir plus...|savoirplus|closed|icon}

Dankzij de Baladi, uit het volk zich over het heimwee naar het platte land die ze begin XXe hebben verlaten voor een nieuw leven in Cairo ondanks de diepgewortelde gevoelens die hen aan hun land van herkomst verbinden.

De wereld van de Balata is rijk in termen van verscheidenheid aan klanken en muzikale gevoeligheid. Technisch gezien ijst de Baladi het gebruik van zijn lichaam op een zeer compacte, veerkrachtige en regenererende wijze zodat het innerlijk vuur van dat lichaam, de juistheid, de schakering en de prikkel van de muziek behouden blijft..{/sliders}

Klassiek

De term “klassiek” verwijst naar de muziek en de dans waarvan de verre oorsprong intrinsiek verbonden is met de steun van de Egyptische elite voor kunst en cultuur. Vóór de Egyptische muzikale revolutie, bij het begin van de 20ste eeuw, traden in paleizen en rijke woningen muziekensembles op, “takht” genaamd. Die ensembles bestonden uit een ûd, een quânun, een kamaânga (viool), een nây en een riqq.

“Takht” is oorspronkelijk een Perzische term die verwijst naar het podium (of balkon) waar de muzikanten plaats namen. Uiteindelijk bedoelde men hiermee het orkest zelf.

De takht begeleidde de danseres en beide schiepen in een diepe artistieke verbondenheid een sfeer van “Tarab” of “emotionele extase”.

Zo ontwikkelde zich de hofdans, beeld van een uiterste verfijning.

Vandaag doet Béatrice, dankzij haar zeer precieze en respectvolle werk, de oude klassieke hofdans herleven. Met haar resoluut modernistische technische en esthetische aanpak ontwikkelt zij de moderne klassieke dans, prachtige fusie tussen Oosterse en Westerse gevoeligheid en technieken.

alt

alt

alt

alt

alt

{slider En savoir plus...|savoirplus|closed|icon}

In de jaren 30 ontwikkelt zich de klassieke muziek en dans volop, zeer gewaardeerd door het publiek en verspreidt door de Egyptische Cinema met zijn waardevolle muzikale films. Een verandering doet zich voor: de takht breidt uit, en zo wordt het gezelschap aangevuld met violen en stilaan ook met cello, contrabas, klarinet en zelfs accordeon . Zo worden ze omgevormd tot een oriëntaals orkest waar westerse en oosterse instrumenten elkaar aanvullen tot ieders geluk. Het is een evenwichtige omvorming voor de muzikale wereld van Egypte die ondersteund wordt door talentvolle componisten zoals Zakariya Ahmed, Mohamed El-Qasabgy, Ruad El-Sombati, Balaigh Hamdi, Mohamed Abdel Wahab, etc…

Het opzoekingwerk, het talent en de gevoeligheid van deze vele componisten en hun vertolkers (Ashmahan, Oum Kalthoum, Leyla Mourad, Abdel Halim Hafez, Farid El Atrache…) gaven stilaan geboorte aan nieuwe klassieke repertoria, open en modern, ruim en verschillend, maar ook complex. Maar, naast deze ongeloofwaardige muzikale uitbreiding, is de dans tijdens de jaren 70 einde adem: overdreven commercialisering, bestempeld door Hollywoodiaanse invloeden, komen de authentieke schoonheid van de hofdans verstoren en verbreken het verlangen naar vernieuwing en inventiviteit..{/sliders}